Atatürk, Başbakanlık sistemini neden reddetti?
Atatürk Başbakanlık sistemini 1930 senesinde reddetti.
Görsel:Unplash/Celine Yılmaz
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Atatürk, 95 yıl önce, ülkede başkanlığı öngören “Amerikan sistemini uygulamayı” hiç aklına getirmediğini vurgulayıp “Sistemsiz ve yasaya aykırı biçimde Cumhurbaşkanlığı ile Başbakanlığı birleştirmeyi asla düşünmedim” demiştir.
Hasan Safa Tekeli / İstanbul
Türkiye’de, 14 Mayıs 2023 Pazar günü, çok önemli bir seçime tanıklık edilecek. Bu seçimlerde seçmen, bir bakıma parlamenter sisteme dönüş ile cumhurbaşkanlığı hükûmet sisteminin devamına ilişkin bir irade beyanında da bulunacak. Bu doğrultuda, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün görüşleri ayrı bir değer kazanıyor. Bu konuda, Atatürk’ün görüşlerini açıklığa kavuşturmak da önem taşıyor.
Millî Mücadele’yi örgütleyen, Erzurum ve Sivas kongrelerinde başkanlığa seçilen, Ankara’da Heyeti Temsiliye’ye başkanlık eden, Meclis açıldığında ilk başkanı seçilen, milleti arkasına alıp Kurtuluş Savaşı’nı yöneten, Cumhuriyet’in ilan edilmesiyle Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçilen Atatürk, 93 yıl önce vurguladığı üzere, ülkede, başkanlığı öngören “Amerikan sistemini uygulamayı hiç hatırına getirmediği”ni söylüyordu.
Söylentileri reddediyor
Bu konuya ilişkin şu gelişmeler yaşandı:
Fethi Okyar başkanlığında 12 Ağustos 1930’da kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası, İsmet İnönü başbakanlığındaki hükümetin özellikle ekonomik politikalarını hedef alan bir muhalefet yürütüyordu. Eylül ayına gelindiğinde siyasete bir kriz ortamı hâkimdi. Bu sırada, “Atatürk’e ömür boyu cumhurbaşkanlığı teklif edileceği” söylentileri çıkarılmıştı. Atatürk, 25 Eylül 1930 tarihinde gazetecilere verdiği demeçte, bu söylentileri şiddetle reddederek, “Siz ve kamuoyu bilmelisiniz ki, bu yoldaki teklifler hoşuma gitmemiştir ve gitmez! Dediğiniz gibi bir teklifi, benim idealimi cidden rencide eden bir manada telakki ederim” demiştir.
Atatürk’ün önemli açıklaması
Atatürk ise yeni İsmet Paşa kabinesi için Meclis’te güvenoylaması yapılacağı 3 Ekim 1930 Cuma günü, “Akşam” gazetesine yukarıdaki sözlerine açıklık getiren bir demeç verir. Başyazar Necmeddin Sadık (Sadak) imzasıyla 4 Ekim (Teşrinievvel) 1930 Cumartesi günkü “Akşam” gazetesinde yer alan ve Atatürk’ün başkanlık sistemine kesinlikle karşı çıktığı bu demeci şöyle:
“Arkadaşlarımız arasında başbakanlık yapacak kişi çoktur. Fakat bütün bu arkadaşlarım dâhil olduğu hâlde milletin genel eğilimi benim şu ve bu zaruret karşısında başvekil olmamı gerektirirse bu görevi tam bir alçak gönüllükle ve minnetle yerine getirmeye hazırım. Bu takdirde benim aynı zamanda cumhurbaşkanlığını uhdemde bulundurmanın elbette yasal olarak olanağı yoktur.
Amerikan sistemini ülkemizde uygulamayı hiç hatırıma getirmedim. Sistemsiz ve yasaya aykırı biçimde Cumhurbaşkanlığı ile Başbakanlığı birleştirmeyi asla düşünmedim. Ve düşünecek adam olmadığım, bütün milletçe bilinmektedir zannederim.
Atatürk bu sözleriyle Başbakanlık sistemi'nin Türkiye için zararını kesin olarak bildirmiş ve bu sistemin kabul edilebilir bir yönetim biçimi asla olamayacağının altını çizmiştir.
Ya seçtiğim resimi böyle bir araştırmada paylaştığınız için çok teşekkür ederim iyiki varsınız 💖
YanıtlaSilDünyadaki herşey bir kenara onun zekası ve duruşu bir kenara asla çıkarına bir iş yapmamış istese saltanatını sürer kral olurdu ama halkını kral yaptı çok büyük adamsın Atam
YanıtlaSilYazanın emeği geçenden Atatürkçü Medyadan Allah razı olsun bize bu değerli biglileri paylaştığı ve öğrenmemize vesile olduğu için
YanıtlaSilAta’ın bir bildiği varmış Biz Türk milleti olarak onu dinlemedik kendi ayağımıza sıktık ne diyeceğimi bilemiyorum ayrıca bizimle bunu paylaştığınız için teşekkür ederim
YanıtlaSil